Wilsverklaringen en voorafgaande zorgplanning.

Zolang je zelf kunt beslissen en vertellen wat je wilt, bespreek je medische keuzes rechtstreeks met je arts. Maar wat als je door een ongeval, coma, dementie of een andere medische toestand je wil niet meer kunt uiten?

​

Met wilsverklaringen kun je bepaalde keuzes vooraf vastleggen. Je kunt ook een vertegenwoordiger aanduiden die je patiëntenrechten uitoefent wanneer jij dat zelf niet meer kunt.

Dat zijn geen documenten die alleen horen bij ziekte of het einde van het leven. Je maakt ze juist op een moment waarop je rustig kunt nadenken, vragen kunt stellen en zelf kunt beslissen.

​​

​

Wat is voorafgaande zorgplanning?

​

Voorafgaande zorgplanning betekent dat je nadenkt en praat over de zorg die je later wel of niet zou willen.

Het gaat niet alleen over documenten invullen. Het begint bij een gesprek.

Wat betekent voor jou een goede levenskwaliteit? Welke medische behandelingen zou je niet meer willen in bepaalde omstandigheden? Wie vertrouw je om namens jou met artsen te overleggen? Wat geeft je rust? Waar ben je bang voor? Wat moeten zorgverleners en je naasten zeker over jou weten?

Je antwoorden kunnen veranderen. Voorafgaande zorgplanning is daarom geen eenmalige beslissing. Je kunt je wensen opnieuw bekijken wanneer je gezondheid, gezinssituatie of mening verandert.

​​

​

Waarom regel je dit het best wanneer alles goed gaat?

​

Om geldige keuzes te maken, moet je begrijpen waarover je beslist en wat de gevolgen kunnen zijn.

Wanneer je door ziekte, een ongeval of ernstige geheugenproblemen niet meer wilsbekwaam bent, kun je bepaalde documenten niet meer zelf opstellen of aanpassen.

Daarom wacht je beter niet tot iemand ernstig ziek wordt. Een diagnose kan bovendien veel tegelijk teweegbrengen. Er moeten afspraken worden gemaakt, informatie worden verwerkt en emoties krijgen plots weinig ruimte.

Wanneer er vandaag geen acute aanleiding is, heb je tijd. Je kunt informatie verzamelen, met je huisarts spreken en je keuzes laten bezinken.

​​

​

Welke wilsverklaringen bestaan er in België?

​

De term ‘wilsverklaring’ wordt voor verschillende documenten gebruikt. Ze hebben niet allemaal dezelfde juridische werking en ze gelden niet allemaal in dezelfde omstandigheden.

​

Mogelijke verklaringen zijn onder meer:

• de negatieve wilsverklaring;

• de voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie;

• de verklaring over orgaandonatie;

• de laatste wilsbeschikking over de wijze van teraardebestelling;

• de verklaring voor lichaamsschenking aan de wetenschap.

​

Daarnaast kun je een vertegenwoordiger voor je patiëntenrechten aanduiden.

Je hoeft niet al deze documenten in te vullen. Het gaat erom dat je begrijpt wat elk document betekent en vervolgens beslist wat voor jou relevant is.

De negatieve wilsverklaring

In een negatieve wilsverklaring leg je vast welke onderzoeken of behandelingen je weigert wanneer je niet meer in staat bent om zelf toestemming te geven of te weigeren.

​

Dat kan bijvoorbeeld gaan over:

• reanimatie;

• kunstmatige beademing;

• kunstmatige voeding en vochttoediening;

• bepaalde onderzoeken;

• bepaalde operaties;

• antibiotica;

• andere duidelijk omschreven behandelingen.

​

Een negatieve wilsverklaring moet voldoende precies zijn. Een algemene zin zoals ‘ik wil geen levensverlengende behandeling’ kan te onduidelijk zijn. Wat onder levensverlengend wordt verstaan, hangt af van de medische situatie.

Bespreek het document daarom met een arts. Die kan uitleggen wat de gebruikte termen betekenen en helpen om je wensen zo duidelijk mogelijk te formuleren.

Een geldige en toepasselijke weigering van een behandeling moet door een arts worden gerespecteerd. Je kunt wel geen behandeling opeisen die medisch zinloos is of niet aangewezen is.

Goede comfortzorg en pijnbestrijding blijven altijd belangrijk.

​​

​

De wilsverklaring inzake euthanasie

​

De voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie wordt vaak verkeerd begrepen.

Met deze verklaring kun je niet bepalen dat euthanasie moet worden uitgevoerd zodra je dementie hebt of niet meer zelf kunt beslissen.

Ze kan alleen worden toegepast wanneer je door een ernstige en ongeneeslijke aandoening, veroorzaakt door ongeval of ziekte, onomkeerbaar buiten bewustzijn bent. In de praktijk gaat het om een onomkeerbare coma.

​

De verklaring is dus niet van toepassing bij dementie wanneer iemand nog bij bewustzijn is, ook niet wanneer die persoon niet meer wilsbekwaam is.

Wanneer je op het moment van je verzoek nog wilsbekwaam en bij bewustzijn bent, gaat het niet om de uitvoering van een voorafgaande wilsverklaring. Dan moet je zelf een actueel verzoek om euthanasie uiten en geldt een andere wettelijke procedure.

Een voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie is bovendien geen garantie dat euthanasie zal worden uitgevoerd. Een arts is niet verplicht om euthanasie toe te passen. De arts moet altijd nagaan of aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan.

Laat je hierover correct informeren door een arts, LEIFarts of LEIFpunt.

​​

​

Hoelang blijft een wilsverklaring inzake euthanasie geldig?

​

Een wilsverklaring inzake euthanasie die op of na 2 april 2020 werd opgesteld of herbevestigd, blijft in principe onbeperkt geldig.

Oudere verklaringen vielen oorspronkelijk onder een geldigheidsduur van vijf jaar. Laat een oudere verklaring daarom controleren.

Ook wanneer een verklaring onbeperkt geldig is, is het verstandig om ze af en toe opnieuw te bekijken. Je kunt ze aanpassen of intrekken zolang je wilsbekwaam bent.

Een vertegenwoordiger voor je patiëntenrechten

Je kunt vooraf iemand aanduiden die je patiëntenrechten uitoefent wanneer jij dat zelf niet meer kunt.

​

Die persoon is je vertegenwoordiger. De vertegenwoordiger kan onder meer:

• informatie over je gezondheidstoestand ontvangen;

• overleggen met artsen en andere zorgverleners;

• toestemming geven voor een behandeling;

• een behandeling weigeren;

• inzage vragen in je patiëntendossier;

• erop toezien dat een toepasselijke negatieve wilsverklaring wordt gerespecteerd.

​

De vertegenwoordiger beslist niet zomaar volgens zijn of haar eigen voorkeur. Die persoon moet zoveel mogelijk handelen volgens jouw eerder geuite wensen en in jouw belang.

Bespreek daarom vooraf wat voor jou belangrijk is. Een naam op een document is niet voldoende als die persoon niet weet hoe jij over zorg en behandeling denkt.

​

Wat gebeurt er als je geen vertegenwoordiger aanduidt?

Wanneer je zelf niet meer wilsbekwaam bent en niemand uitdrukkelijk hebt aangeduid, bepaalt de wettelijke volgorde wie je patiëntenrechten uitoefent.

Dat kan, afhankelijk van je situatie, bijvoorbeeld je bewindvoerder, samenwonende partner, een meerderjarig kind, ouder, meerderjarige broer of zus zijn.

Die wettelijke volgorde komt niet noodzakelijk overeen met de persoon die jij zelf het meest vertrouwt of die jouw wensen het beste kent.

Door zelf een vertegenwoordiger aan te duiden, maak je daar vooraf duidelijkheid over.

​

Vertegenwoordiger en vertrouwenspersoon zijn niet hetzelfde.

Een vertrouwenspersoon ondersteunt je zolang je zelf wilsbekwaam bent. Die persoon kan bijvoorbeeld meegaan naar een gesprek, helpen om informatie te begrijpen of samen met jou je patiëntendossier inkijken.

Een vertegenwoordiger treedt namens jou op wanneer je niet meer in staat bent om je patiëntenrechten zelf uit te oefenen.

Dezelfde persoon kan beide rollen opnemen, maar de rollen zijn juridisch niet hetzelfde. Leg daarom duidelijk vast wie je waarvoor aanduidt.

​​

​

Orgaandonatie

​

In België geldt een systeem van veronderstelde toestemming voor orgaandonatie na overlijden. Onder de wettelijke voorwaarden komt iedere meerderjarige Belg of persoon die minstens zes maanden in België is ingeschreven in aanmerking als donor, tenzij er verzet werd geregistreerd.

Je kunt je keuze uitdrukkelijk laten registreren. Dat kan duidelijkheid geven en voorkomen dat je naasten op een moeilijk moment twijfelen over wat jij gewild zou hebben.

​

Je kunt onder meer toestemming of verzet laten registreren voor:

• het wegnemen van organen voor transplantatie;

• het wegnemen van menselijk lichaamsmateriaal voor transplantatie;

• het gebruik van lichaamsmateriaal voor de vervaardiging van geneesmiddelen;

• het gebruik van lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek.

​

Registratie kan via MijnGezondheid of via de gemeente. Bespreek je keuze ook met je naasten.

​

Je lichaam schenken aan de wetenschap

Wie zijn of haar lichaam na overlijden aan de wetenschap wil schenken, moet dit tijdens het leven zelf regelen met een universiteit.

De voorwaarden en procedures verschillen per universiteit. Meestal moet je een eigenhandig geschreven, gedateerde en ondertekende verklaring bezorgen aan de gekozen universitaire instelling.

Een registratie voor orgaandonatie is niet hetzelfde als lichaamsschenking aan de wetenschap. Beide kunnen in de praktijk ook niet altijd samen worden uitgevoerd.

Neem daarom vooraf contact op met de universiteit en bewaar de bevestiging op een plaats die je naasten kennen.

​​

​

Je laatste wilsbeschikking

​

Bij je gemeente kun je een laatste wilsbeschikking laten registreren over de manier waarop je na je overlijden begraven of gecremeerd wilt worden.

Je kunt daarin bijvoorbeeld een keuze maken over:

• begraven of cremeren;

• de bestemming van je as;

• het soort uitvaartplechtigheid;

• de levensbeschouwing volgens welke de plechtigheid mag plaatsvinden.

​

Deze verklaring gaat niet over je erfenis. Daarvoor is eventueel een testament nodig.

Persoonlijke wensen over muziek, teksten, genodigden, bloemen of de sfeer van een afscheid kun je uitgebreider in een apart wensenoverzicht opnemen. Zorg ervoor dat je naasten weten dat dit overzicht bestaat en waar ze het kunnen vinden.

​​

​

Is een wilsverklaring hetzelfde als een zorgvolmacht?

​

Nee.

Met een zorgvolmacht geef je iemand bevoegdheden om tijdens je leven bepaalde financiële, administratieve en persoonlijke zaken voor jou te regelen.

Met medische wilsverklaringen leg je keuzes over zorg en behandeling vast. Je kunt daarnaast een vertegenwoordiger aanduiden die je patiëntenrechten uitoefent wanneer jij dat zelf niet meer kunt.

Omdat de documenten verschillende functies hebben, kan het zinvol zijn om zowel een zorgvolmacht als medische wilsverklaringen te hebben.

​​

​

Is een wilsverklaring hetzelfde als een testament?

​

Nee.

Een wilsverklaring bevat keuzes over medische zorg, orgaandonatie, lichaamsschenking of de wijze van teraardebestelling, afhankelijk van het document.

Een testament bepaalt wat er na je overlijden met je nalatenschap gebeurt.

Een los document met persoonlijke wensen is ook niet automatisch een juridisch geldig testament.

Alleen invullen is niet voldoende

Een document heeft weinig waarde als niemand weet dat het bestaat of het niet kan terugvinden wanneer het nodig is.

​

Zorg daarom dat:

• je vertegenwoordiger weet dat hij of zij is aangeduid;

• je huisarts een kopie krijgt van je medische wilsverklaringen;

• relevante documenten aan je patiëntendossier worden toegevoegd;

• je naasten weten waar de originele documenten liggen;

• je zelf een kopie bewaart;

• je de juiste registraties laat uitvoeren;

• contactgegevens actueel blijven;

• je de documenten opnieuw bekijkt wanneer je situatie of mening verandert.

​

Niet iedere wilsverklaring kan in een centraal register worden opgenomen. Bekendmaken en correct bewaren blijft daarom belangrijk.

Praat erover met je arts en je naasten

Een formulier kan nooit het volledige gesprek vervangen.

Je arts kan medische termen en mogelijke situaties verduidelijken. Je naasten kunnen alleen rekening houden met je wensen als ze die kennen. Je vertegenwoordiger kan zijn of haar rol alleen goed opnemen als jullie vooraf hebben gesproken.

​

Dat gesprek hoeft niet zwaar of definitief te zijn. Je kunt beginnen met eenvoudige vragen:

• Wat betekent levenskwaliteit voor mij?

• Waar zou ik het liefst verzorgd worden?

• Welke behandelingen wil ik in bepaalde situaties niet?

• Wie vertrouw ik om namens mij met artsen te spreken?

• Weet die persoon wat voor mij belangrijk is?

• Wil ik mijn organen doneren?

• Heb ik wensen rond mijn afscheid?

• Waar wil ik mijn documenten bewaren?

• Wie moet weten dat ze bestaan?

​

Je mag van mening veranderen. Zolang je wilsbekwaam bent, kun je documenten aanpassen of intrekken.

​​

​

Hoe kan VER|LIES helpen?

​

Ik geef geen medisch of juridisch advies en beslis niet welke verklaringen je moet invullen. Ik kan je wel helpen om overzicht te krijgen en de documenten samen te stellen. Daarnaast kan ik voorbereiden en bijstaan om het gesprek met je dierbaren aan te gaan. 

​

Samen bekijken we:

• welke documenten er in België bestaan;

• welke onderwerpen voor jou relevant zijn;

• welke vragen je met je huisarts, een LEIFarts, je notaris of de gemeente wilt bespreken;

• wie je als vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger overweegt;

• welke wensen je al hebt vastgelegd;

• waar je documenten veilig en vindbaar kunt bewaren;

• wie een kopie moet krijgen;

• welke informatie je nog mist.

​

Kortom, ik help je om alles op een rij te zetten en samen te brengen in een helder voorstel. Dat kun je vervolgens bespreken met de persoon die je als lasthebber in je zorgvolmacht wilt aanduiden. Want dat gesprek kan best pittig zijn. Een goede voorbereiding helpt. Zo voelt en weet de andere persoon dat je hier grondig over hebt nagedacht.

​

Ik kan je ook helpen om je persoonlijke wensen in gewone, duidelijke taal te verzamelen. De medische en juridische inhoud laat je vervolgens controleren door de juiste deskundige.

​

Vandaag mag ook

Je hoeft niet te wachten tot je ziek bent om hierover na te denken. Dat is precies het punt.

Vandaag heb je misschien tijd om informatie te lezen, een vraag aan je huisarts te stellen en met iemand die je vertrouwt te praten. Je hoeft ook niet alles in één keer te beslissen.

​

Je kunt beginnen met één document, één gesprek of één naam.

Daarna weet ten minste iemand wat voor jou belangrijk is. En weet jij dat het niet volledig aan anderen wordt overgelaten wanneer je het zelf niet meer kunt vertellen.

Wil je eerst weten wat er bestaat en wat je nog moet uitzoeken? Dan brengen we het samen rustig in kaart.